Eglise Saint-Laurent
te Auzon
Geschiedenis.
De stad Auzon ligt op een uitloper die uitkijkt op de vallei van de Allier en wordt begrensd door twee beekjes die aan het westelijke uiteinde van de uitloper samenvloeien. De naam Auzon zou teruggaan tot de Keltische periode; een Gallo-Romeinse grafinscriptie die in de muur van de kerk is ingebouwd, zou getuigen van de voortdurende bewoning van deze plek. Aan het einde van de middeleeuwen was Auzon een ommuurde stad, waardoor het tot de „Bonnes Villes” van de Auvergne behoorde.
De stad beschikt over een koninklijk kasteel en een leenheerlijk kasteel, dat zich in de directe omgeving van Saint-Laurent bevindt. De heren van Auzon spelen door de eeuwen heen een prominente rol in het leven van de collegiale kerk, en op veel decoraties zijn hun wapenschilden te zien, een teken van voortdurend mecenaat. Aan het einde van de middeleeuwen bezaten zij in Saint-Laurent de kapel Notre-Dame du Rosaire, ook wel de Kapel van de Heren genoemd, waarin hun graven waren ondergebracht, met daarboven de kapel Saint-Michel die werd gebruikt voor begrafenisdiensten. Hun verwanten, de heren van Rilhac, waren beschermheren van de naburige Sainte-Cathérine-kapel. In 1117 schonk Aimeric I, bisschop van Clermont, Saint-Laurent d’Auzon aan de abdij van La-Chaise-Dieu.
De monniken van La-Chaise-Dieu hebben ongetwijfeld besloten tot de bouw van de huidige kerk, op de fundamenten van een primitief heiligdom waarover niets bekend is. Er volgden verschillende bouwfasen op elkaar. De plaatselijke geestelijkheid blijkt al vanaf de 13e eeuw georganiseerd te zijn in een gemeenschap of collegiale van twaalf priesters of geestelijken, die „choriers” werden genoemd en die tot aan de Revolutie bleef bestaan. Onder de patroonsnaam Sint-Laurentius bewoonden deze klerken daadwerkelijk de kerk en zorgden zij voor het liturgische leven, de vrome stichtingen en de gedenkdagen. Hun relaties met La Chaise-Dieu zijn niet precies bekend. Het aantal leden bleef min of meer stabiel. De gebruiken en gewoonten werden in 1345 vastgelegd. Syndici leidden of vertegenwoordigden de gemeenschap, die via coöptatie werd aangevuld. De gemeenschap bezit onroerend goed, een gemeenschappelijke schatkist en een zegel. De schatkamer van de kerk bevatte, sinds een onbekende datum, de beroemde „kist van Auzon“, een voorwerp uit de 8e eeuw van walrusivoor, afkomstig uit Northumbrie, in het huidige Groot-Brittannië, en versierd met figuratieve taferelen omlijst door runeninscripties. In 1421 nam het kapittel de pastorie over, en de pastoor, die een prebende ontving, werd gekozen door de gemeenschap, waarvan hij het hoofd was en tegelijkertijd het parochieleven leidde. Het kapittel bestond uit een theologisch kanunnik, waarvan in de 17e eeuw melding wordt gemaakt, en een schoolmeester die een school leidde die openstond voor de elite van de stad. De klokkentoren, die op instorten stond, werd in 1751 herbouwd. In 1791 werd het kapittel opgeheven en werden de voormalige kanunniken verplicht de revolutionaire eden af te leggen, in navolging van Jean-Baptiste Allezard, doctor in de theologie en constitutioneel pastoor; sommigen zouden zich later hierop terugtrekken. Maar de kerk blijft een parochie. Pastoor Cossac, die van 1848 tot 1855 pastoor was, schreef een monografie over de gemeente; pastoor Lespinasse, die van 1939 tot 1960 pastoor was, is een vooraanstaand geleerde die veel heeft gepubliceerd over de geschiedenis van de parochie, net als H. Virat, kapelaan van 1911 tot 1925, die de middeleeuwse muurschilderingen herontdekte.
Het gebouw werd in de loop van de 19e eeuw meerdere malen gerestaureerd en voorzien van een sacristie.
Beschrijving.
De kerk, gelegen vlakbij het kasteel en op een van de hoogste punten van de stad, is gebouwd op een rotsachtige sokkel die is bijwerkt en ingericht tot een rotsplateau, een ware sokkel waarop het gebouw rust. Uit het midden van de 12e eeuw is het schip bewaard gebleven, dat uit drie traveeën bestaat, waarvan de eerste twee zijn voorzien van een gebroken tongewelf en de derde van een koepel op pijlers die de klokkentoren ondersteunen.
Het koor, dat ten opzichte van het schip naar het zuiden is verschoven, stamt waarschijnlijk uit een andere bouwfase die zeker uit het einde van de 12e eeuw dateert. Het bijzondere aan dit koor is dat het bestaat uit een rechte travee en een halfronde apsis, waarrond drie nissen met dezelfde vorm uitstralen, die elk in de dikte van de vijfhoekige muur van het koor zijn uitgespaard. Ze komen uit op de apsis via geprofileerde halfronde bogen die worden gedragen door zuilen met bladkapitelen. De apsis en de absidiolen worden overdekt door gewelven in halfkoepel. In de rechte travee, die is overdekt met een gebroken tongewelf, stonden vroeger de koorstoelen van de kanunniken, die vandaag de dag verdwenen zijn. De zijmuren zijn voorzien van een dubbele booggalerij die op afsluitstukken rusten.
De kerk telde vroeger vijf kapellen, waarvan er twee op de bovenverdieping lagen en bereikbaar waren via een houten gang uit de 15e eeuw, die op kraagstenen rustte en in het verlengde van de tribune lag. De Sint-Catharinakapel bevindt zich in de noordwestelijke hoek. Daarna volgt de Onze-Lieve-Vrouwekapel, die uitkomt op de tweede noordelijke travee, tegenover de ingang, en de bovenverdieping wordt overschaduwd door de Sint-Michielskapel. Vervolgens komt de Sint-Pieterskapel, die dateert uit de renaissance en uitkijkt op de derde travee; deze is vergroot om als sacristie te dienen. Een kapel overwelfd met kruisribben, gelegen aan de zuidzijde, is gebouwd boven het ingangsportaal; deze zou hebben gediend als kapittelzaal voor de kanunniken. Een Sint-Sebastiaankapel, die zich buiten aan de zuidwestzijde van het zuidelijke portaal bevond, is in 1855 verdwenen. De vierkante klokkentoren met vierkante basis is vrijdragend op de steunberen gebouwd. Terwijl het westportaal slechts een bescheiden opening is in een onversierde gevel, is de zuidelijke ingang, die ruimer is, opgenomen in een rijkelijk bewerkt monumentaal geheel. Deze wordt voorafgegaan door een uitbouw bestaande uit een portiek met daarboven een hoge kapel, naar het voorbeeld van Saint-Julien te Brioude.
De eerste verdieping, met graatgewelven, die via drie ruime dubbele rondboogreeksen grotendeels naar buiten toe geopend is, komt bijzonder goed tot zijn recht door twee kapitelen met een rijke iconografie. Een daarvan is gewijd aan de Kindertijd van Christus, met afbeeldingen van de Aankondiging, de Geboorte en de Aankondiging aan de herders. De andere zou Daniel in de leeuwenkuil kunnen voorstellen, omringd door allerlei monsters en een mysterieus gevecht tussen kleine figuurtjes. De meest opmerkelijke artistieke elementen zijn echter te vinden aan het kooreinde, waarvan de contrasterende lijnen en de binnenste boogreeksen – geïnspireerd op een doopkapel met hoeknissen zoals in Fréjus – zouden wijzen op een uitgesproken interesse voor de vroegchristelijke architectuur, waarvan de herinnering nog steeds zichtbaar is in andere eenbeukige kerken in de Auvergne, en de Vélay, zoals Anne Courtillé opmerkt, bijvoorbeeld in Notre-Dame de Beaulieu, Notre-Dame de Mailhait en Saint-Cirques-et-Saint-Ferréol d’Andelat. Het spel van de buitenste boogreeksen is op zijn beurt afkomstig van een wijdverbreide praktijk in het naburige Vélay.
Het portaal telt verschillende kapitelen met figuratieve versieringen waarvan het beeldhouwwerk opmerkelijk is, maar het grootste deel van de gebeeldhouwde buitenversiering is geconcentreerd op het veelhoekig kooreinde: een kroonlijst met druiprand, gedragen door figuratieve en decoratieve modillons; een boog met nis, gedragen door zuiltjes met gebeeldhouwde kapitelen; een doorlopende band bestaande uit kransen van eierlijsten die ter hoogte van elke boog een archivolt vormen. De zeldzame smeedijzeren scharnieren en voluten, die de twee vleugels van de toegangsdeuren sieren, bevatten acht gebeeldhouwde hoofden, zowel dierlijke als menselijke, evenals belangrijke overblijfselen van de oorspronkelijke bekleding met everzwijnhuiden.
Bronnen.
- Anne Courtillé, Stefan Manciulescu, Jean-Denis Schauer, Martin de Framont en Bernard Gallant in "Eglises de Haute-Loire" Edité par Phil'Print; 2015.
- Bruno Philip in "Auvergne romane"; Editions Faton; Dijon 2013.
Bijlagen.
-
