Zoeken in deze blog

maandag 16 november 2026

Eglise Saint-Arthémy te Blanzac; Coteaux-du-Blanzacais (Charente 16)

 Eglise Saint-Arthémy 

te Blanzac;

Coteaux-du-Blanzacais


Beschrijving.
De voormalige collegiale kerk, gewijd aan de heilige Arthémy, een martelaar uit de Auvergne, ligt in het hart van een levendig dorpje en is een van de belangrijkste monumenten van de zuidelijke Angoumois.  Volgens een niet-geverifieerde overlevering, die voortkomt uit een bul van Alexander III die pas uit 1170 dateert, zouden Benedictijnen uit Puypéroux aan de basis hebben gestaan van de stichting van een eerste kloostergemeenschap, die later overging op de canonieke regel.  
De huidige kerk, waarvan de oorsprong niet verder teruggaat dan 1100, is het resultaat van verschillende bouwfasen en verbouwingen, waaraan nog enkele moderne ingrepen moeten worden toegevoegd. Het gebouw heeft echter in de jaren negentig ingrijpende restauraties ondergaan en presenteert zich aan de bezoeker als een waar architectonisch palimpsest.  De plattegrond is vrij typisch, aangezien de afmetingen van het koor aanzienlijk zijn in vergelijking met de toch zeer uitlopende transeptarmen en het éénbeukige schip. 
Het oudste deel, waarrond de rest van het gebouw is herbouwd, is de kern van de viering van het transept, met daarboven de klokkentoren.  Het silhouet van deze toren kan in de Charente verrassend overkomen.  Het komt inderdaad overeen met een type dat op grotere schaal voorkomt in de Limousin, de Périgord of de Auvergne, met zijn gevels die tegen elk van de zijden zijn aangebouwd.  We denken met name aan de klokkentorens van Brantôme of Saint-Léonard-de-Noblat, ook al is hier het bovenste deel van de gevel helaas beschadigd.

Viering of kruising van het transept




Saint-Léonard-de-Noblat
foto wikipedia

Brantôme 
foto wikipedia

Het beeldhouwwerk op de kleine kapitelen van de zuiltjes bij de openingen die de vierkante sokkel, die nu ontoegankelijk is, doorbreken, verraadt een invloed van de kunst uit Saintogne en van de kathedraal van Angoulême in het eerste derde deel van de 12e eeuw.  Het vrijwel onafhankelijke architecturale blok dat deze klokkentoren draagt, bestaat uit vier machtige pijlers, die vandaag de dag merkwaardig genoeg geïsoleerd staan.  Deze kruising, bekroond met een koepel op trompen, moest oorspronkelijk worden omzeild via zijgangen die de doorgang mogelijk maakten vanuit het schip – dat aanvankelijk wellicht zijbeuken had – naar de transeptarmen en van daaruit naar het koor, precies zoals dat nu het geval is. Dergelijke doorgangen komen ook elders voor, in verschillende vormen en in meer of minder goede staat, zoals met name in Mouthiers, Lichères of Pérignac.  Maar in Blanzac heeft de reconstructie van de gehele buitengevel van de kerk het gevoel van afzondering van dit oorspronkelijke bouwwerk nog versterkt; het vormt een heuse visuele barrière vanuit het perspectief van het schip, een effect waaraan het smalle en de verticaliteit van de triomfboog in rondboog niet vreemd zijn. Bovendien hadden de dubbele ramen die net boven deze bogen openen waarschijnlijk geen andere functie dan een zekere transparantie te creëren en de indruk van dit blok metselwerk aan het uiteinde van het schip te verlichten. Er zijn namelijk geen aanwijzingen dat het kruising aanvankelijk als een eenvoudige lantaarntoren was ontworpen. 






De kapitelen zijn versierd met grote plantmotieven, met name grote palmetten, die doen denken aan de versiering van de crypte van Saint-Eutrope in Saintes, in Charente-Maritime.  Ook zijn er leeuwenkoppen te zien met zeer kenmerkende, sterk afgeplatte gezichtstrekken, die doen denken aan die van Bécheresse of Puypéroux.  Bij recente restauraties zijn ook de overblijfselen van een geschilderd decor aan het licht gekomen – imitatiemetselwerk, kleuraccenten op de kapitelen en figuratieve versieringen, waaronder het silhouet van een krijger op een van de pijlers – dat deze architectuur begeleidde.

















In de tweede helft van de 12e eeuw verdween het oorspronkelijke koor en werd er een zeer uitgestrekt koor herbouwd – het is 20 meter lang – met drie lange, rechte traveeën. Deze worden overspannen door een gebroken tongewelf, versterkt door een enkele, krachtige gordelboog tussen de tweede en derde travee, en eindigen in een ruime halfronde apsis.  Dit koor, waarvan de uitzonderlijke omvang ongetwijfeld werd bepaald door de omvang van de kanunnikengemeenschap die het heiligdom moest huisvesten, is groter dan het later herbouwde gotische schip. Overigens rusten de tussenliggende steunpunten van de grote, aan de zijmuren bevestigde bogen halverwege op afsluitstukken, wat de plaatsing van koorstoelen langs de muren waarschijnlijk moest vergemakkelijken.  De westelijke zuilen van de samengestelde pijlers die de gordelboog dragen, onderscheiden zich op hun beurt door de aanwezigheid, ook hier, van afsluitstukken die in plaats van kapitelen zijn aangebracht.  Baarddragende figuren, ineengedoken in de houding van atlanten, zijn op virtuoze wijze in hoogreliëf uitgewerkt. Hun gladde gezichten contrasteren met de verfijnde bewerking van hun kapitelen en hun baarden.  Deze figuren, uniek in de Angoumois, sluiten aan bij een stroming die zich in de Saintogne – bijvoorbeeld in Rétaud en Chadenac – en in de Bordeauxstreek – in Saint-Émilion of La Réole – rond het laatste derde deel van de 12e eeuw manifesteerde.























Een bezoek aan deze kerk is niet compleet zonder stil te staan bij de gotische elementen: de vierkante transeptarmen, die waarschijnlijk aan het begin van de 13e eeuw in het verlengde van de bouw van het koor zijn opgetrokken, en vervolgens het schip en de voorgevel, die ondanks haar duidelijk gotische karakter nog steeds de herinnering aan de meerlobbige portalen uit de romaanse periode in zich draagt.  Binnenin worden al deze ruimtes overspannen door kruisribgewelven, terwijl de muren, waarop nog resten van muurschilderingen te zien zijn, met name in het schip, grafnissen uit de 14e eeuw herbergen.













Bronnen.
- Christian Gensbeitel in "Promenades romanes en Charente"; Geste éditions; la Crèche 2013.
- Jean George in "Les églises de France, Charente"; Librairie Letouzey et Ané; Paris 1933.
- Sophie Esla Gouillot in "Guide des églises romanes; Charente"; Editions le Passage des Heures; Saint-Savinien 2013.




Bijlagen.