Eglise Saint-Pierre-ès-Liens
te Eyvirat
Bijlagen.
-https://atlas-roman.blogspot.com/2016/07/eyvirat-eglise-saint-pierre-es-liens.html
zondag 15 februari 2026
Ancien prieuré Saint-Jean-Baptiste te Merlende (Dordogne 24)
Ancien prieuré Saint-Jean-Baptiste
te Merlende
Beschrijving.
Geoffroy de Cauzé, bisschop van Périgueux van 1138 tot 1142, voegde de plaats Merlande toe aan de abdij van Chancelade. Abt Elie zou daar onmiddellijk zijn begonnen met de bouw van een priorij in een afgelegen vallei. De kerk heeft een rechthoekige plattegrond.
Het schip bestaat uit twee traveeën; de eerste, die nu in tweeën wordt gedeeld door een gordelboog, was vroeger overwelfd met een koepel. Aan de oostkant zijn nog sporen te zien van twee pendentieven en deze heeft plaatsgemaakt voor een gebroken tongewelf; de tweede travee is overwelfd met een koepel op pendentieven van negen lagen die hun kromming opleggen aan de spitsbogen, met gordingen, die rusten op halfzuilen met op een steunmuurtje. De kapitelen zijn ruw, maar de dekstukken zijn gebeeldhouwd met tegenover elkaar liggende festoenen.
In de zuidoostelijke hoek rust de koepel op zuilen en een pijler die niet vanaf de grond beginnen, maar vanuit een rechthoekig massief met een vrij onverklaarbare rondboogdoorgang. De koepelkap, die sterk vervormd en gedeeltelijk opnieuw opgebouwd is, bestaat uit vijf lagen mooi metselwerk, terwijl de rest bestaat uit grof gestapeld metselwerk.
Het rechthoekige koor, dat smaller is dan het schip, is toegankelijk via een smalle rondboog die rust op halfzuilen met gebeeldhouwde kapitelen. Aan de noord-, oost- en zuidzijde is dit koor met een tongewelf versierd met rondboogreeks. Er zijn er vijf aan de noordkant, drie aan de zuidkant, als gevolg van een opening en een raam welk men er in de 17e eeuw twee heeft doorbroken, en drie aan de koorzijde, waar de middelste boog hoger is dan de andere om het raam in het midden te omringen, dat door een steunbeer is doorbroken.
Deze rondbogen rusten op gedraaide zuiltjes, versierd met lijsten en rustend op een stylobaat; hun voetstukken zijn geprofileerd met een inkeping tussen twee voetringen. Deze wordt bekroond door een verdedigingskamer, geplaatst op de rug van het gewelf; deze is zelf gebouwd op het tongewelf van een grafkapel.
Aan de buitenkant wordt de noordelijke gevel versterkt door vier platte steunberen. Ten noordoosten van de kerk ondersteunt een enorme steunbeer een verdedigingskamer met kantelen en machicoulis, die pas uit het begin van de 17e eeuw dateert. De sterk hellende koorafsluiting wordt verstevigd door drie steunberen. De zuidelijke gevel vertoont talrijke verbouwingen; deze was zo scheef dat er beton moest worden geïnjecteerd in de hele zuidelijke dakrand. De zuidelijke gevel van het koor heeft nog een kroonlijst met gebeeldhouwde modillons; deze kroonlijst benadrukt de verdedigingskamer die later boven het koor is aangebracht. Ten zuiden van het schip zijn van het klooster alleen nog maar afbraaksporen over.
De hoge, kale westgevel heeft slechts één schietraam en een portaal met vijf lichtgewelfde, licht gebroken booglijsten, versierd met voetringen. Ze rusten op pijlers en zuilen met ruwe kapitelen en basissen met twee voetringen.
Het is belangrijk om het verdedigingssysteem van de kerk in zijn geheel te bekijken. De vierhoekige plattegrond doet denken aan een fort; de verdedigingswerken bevinden zich aan de buitenkant van het gewelf van het koor, de koepel, waar schietgaten te zien zijn, en het schip. Daarnaast is er nog de versterkte kamer die later op de grote noordoostelijke steunberen is gebouwd. Wat de chronologie betreft, dateert het koor, dat oorspronkelijk een afzonderlijke kapel vormde, uit het tweede kwart van de 12e eeuw. Het schip lijkt te dateren uit het laatste derde deel van de 12e eeuw. De hele kerk is gebouwd in een mooie, regelmatige middelgrote steen.
Er zijn twee soorten gebeeldhouwde kapitelen. De elf kleine kapitelen van het koor en de twee grote kapitelen van de triomfboog. Tussen een 6 m hoge torische astragaal en een 23 cm hoge kapiteel hebben deze laatste een 44 cm groot kapiteellichaam, krachtig gebeeldhouwd met tegenover elkaar staande of tegen elkaar aanleunende leeuwen die elkaar overlappen en elkaar met hun tanden verslinden. De beeldhouwer gaf ze krachtige snuiten, gespierde achterwerken en een dreigende uitstraling. Om deze wilde dieren in de beperkte ruimte van het kapiteellichaam te kunnen plaatsen, waarbij hun hoofden voor de hoeken waren gereserveerd, heeft hij ze vaak met een gewaagde verkorting gesneden en ze zulke verwrongen houdingen gegeven dat ze lijken te zweven en in een staat van gewichtloosheid te leven. We kunnen hier niet spreken van realisme, maar wat een evocatieve kracht gaan er uit van deze gekwelde en woeste lichamen.
De kapitelen van het koor zijn kleiner. Leeuwen, op een andere schaal uitgevoerd, vermengen zich met het gebladerte. Soms bijten twee of drie leeuwen elkaar, soms knabbelen wilde dieren aan ranken. Door hun formaat zijn deze leeuwen minder bedreigend dan die op de grote kapitelen, ze lijken decoratiever, rustiger. Hun manen zijn zorgvuldig uitgewerkt; hun staarten buigen harmonieus om deel uit te maken van de plantendecoratie. Hier is een volmaakte kunst aan het werk, die de compositie bepaalt, waarbij de dierenwereld en de plantenwereld afwisselend als contrapunt worden geplaatst. De afgeschuinde dekstukken zijn gebeeldhouwd met palmetten, vlechten, stengels en lelies, ingeschreven in soepele ranken. Aan de buitenkant daarentegen zijn de modillons van de kroonlijst, ten zuiden van het koor, gebeeldhouwd met monsters, tweelinghoofden, menselijke maskers en groteske figuren.
Dit geheel, vakkundig gebeeldhouwd met veel reliëf, is des te verrassender omdat de priorij zich in een eenzame en bosrijke omgeving bevindt. We voegen hieraan toe dat het ons zinloos leek om ook maar enige symboliek te zoeken in dit stenen dierenrijk, evenmin als in de plantenfiguren; al deze kapitelen lijken puur decoratief te zijn.
Bron.
- Jean Secret in "Périgord roman"; Editions Zodiaque, 'la Nuit des Temps 27; Abbaye Sainte-Marie de la Pierre-qui-Vîre 1974.
- Guy Prenot in "Histoire communes du Périgord"; Editions Les Livres d'Îlot; Neuvic-sur-l'Isle 2025.
- Jean Secret in "Itinéraires romanes en Périgord"; Editions Zodiaque, 'Les Travaux du Mois 16"; Abbaye Sainte-Marie de la Pierre-qui-Vîre 1977.
- Jean Secret in "Promenades en Périgord roman"; Edtions Zodiaque, 'Itinéraires cultureles'; Abbaye Sainte-Marie de la Pierre-qui-Vîre 2002.
Bijlagen.
Abonneren op:
Reacties (Atom)