Eglise Notre-Dame
te Mailhat; Lamontgie
Beschrijving.
De oostelijke hoogten van de oevers van de Allier bieden, weg van de koelte van de bossen, een gunstige omgeving voor de vestiging van dynamische gemeenschappen. De landbouweconomie brengt een groot aantal dorpjes en gehuchten met zich mee, waardoor er een dichte verdeling ontstaat van kleine parochies van landbouwers. De kerk die uitkijkt over de vallei van de Allier is die van een cluniacense priorij die sinds 1049-1076 afhankelijk is van Sauxilanges. Tussen 1096 en 1103 schonk Amlard de Nonette deze kerk als leengoed.
Ze bestaat uit een voorportaal, een schip met twee traveeën omzoomd door kapellen, een kruisbeuk en een apsis met drie nissen. De romaanse delen zijn opgetrokken uit zorgvuldig bewerkt arkoosgesteente. Alleen de kapellen en de vestingwerken zijn opgetrokken uit kleine stenen.
De koorafsluiting met afgeschuinde zijden en blinde bogen, waarvan de zuiltjes in de hoeken zijn ingeschreven, vormt de oude structuur. Elke archivolt is versierd met verschillende motieven, zoals puntige bladeren met nerven afgewisseld met afgeronde bladuiteinden, rankversiering van palmbladeren, gedraaide stengels, zaagtanden en bollen. Bovendien zijn de randen van de bogen versierd met afschuiningen met hollijsten en bollen, rollen en zaagtanden. Het grootste deel van de romaanse vensters is bewaard gebleven en de bovenkant van de muren is voorzien van modillons. Het geheel ondersteunt een muur met kantelen die een versterkte hoge kamer uit de late middeleeuwen beschermt. De rechte travee van het koor vertoont dezelfde kenmerken met zijn blinde bogen en vensters in uitsprong, die in de 15e eeuw zijn gewijzigd.
Het centrale deel wordt ingenomen door een vierhoekige klokkentoren uit de 13e eeuw met vensters met spitsbogen en kapitelen met krullen. Deze eerste verdieping wordt bekroond met modillons met een platte zijde en kwartrondingen. Een extra verdieping bekroonde het geheel, dat onvoltooid of gedeeltelijk gesloopt was.
De muren van het schip of de westgevel zijn niet versierd. De tweede travee van het schip heeft daarentegen aan de zuidkant een groot romaans portaal. De archivolt met meerdere lijsten wisselt tussen rol- en hollijsten en bogen. Het geheel wordt gedragen door uitstekend steunmuurtje versierd met kleine zuiltjes en een aanpalende marmeren zuil. De bogen zijn niet gebroken, maar de vele versieringen en dicht bij elkaar geplaatste kapitelen wijzen op het laatste derde deel van de 12e eeuw.
Binnenin bestaat het voorste gedeelte van het schip uit twee niveaus; de muren van het onderste gedeelte zijn versierd met dubbele blinde bogen. Een traptoren doorbreekt deze indeling in de zuidwestelijke hoek. De twee traveeën van het schip zijn overwelfd met een gebroken tongewelf dat wordt gekenmerkt door dubbele bogen die rusten op halfzuilen op steunmuren. De blinde boogreeksen aan de zijkanten worden ondersteund door de imposten van de draagmuren. Kapellen maken het geheel in de 15e eeuw compleet. De kruising is overdekt met een koepel op trompen waarvan de boog is gebroken met halfronde tabletten. De gordelbogen rusten op half aangebrachte zuilen of op imposten.
De omtrek van de apsis is voorzien van drie nissen - een ontwerp dat vergelijkbaar is met dat van Andelat, Beaulieu, Mazeyrat-Aurouze, Roffiac of Auzon. Deze gelijkenis toont aan hoe nauw de Haute-Auvergne, de Brivadois en de Velay met elkaar verbonden zijn. Ze hebben allemaal dezelfde blinde bogen in kooreinden met wanden en veellobbige apsissen. Dit plan past de indeling van een doopkapel aan de liturgische behoeften van een kooromgeving aan en combineert de doopplaats, de grafplaats en de apsis voor de eucharistie. Deze oplossing sluit ook aan bij de antieke graven die terug te vinden zijn in de ronde of halfronde altaarstenen. Het koor met kooromgang en straalkapellen is het resultaat van dit onderzoek. De overvloed aan figuratieve beeldhouwwerken aan de buitenkant, de plattegrond van het koor, de chevrons, de figuratieve modillons en het gebruik van bogen met meerdere insprongen zijn kenmerken van de relaties met de Brivadois en de Velay.
Een enkele modillon met schaafsel siert het kooreinde van Mailhait. Alle andere zijn voorzien van verschillende krullen en grimmige gezichten, die op een bal bijten en hun kin vasthouden of blazen. Het zijn dieren, geiten, apen, protomen van viervoeters en runderen of apen met zichtbare geslachtsdelen, waarvan de reliëfs zonder details of modellering zijn aangebracht. De karikatuur is alomtegenwoordig, net als het universum. De gedraaide zuiltjes met knoppen zijn bedekt met gebeeldhouwde versieringen. In de bladkapitelen zijn de bladeren glad of korinthisch met ingegraveerde details. Ze buigen en worden knoppen. De oppervlakten zijn voorzien van fijne gravures van nerven en groeven en vormen palmetten of acanthusbladeren. Slechts één bladversiering wijkt af van deze regel en toont druiventrossen die het afgebeelde onderwerp aankondigen: een gekronkelde leeuw, tegenover elkaar staande adelaars, griffioenen of verstrengelde geiten.
Op het portaal zijn gladde bladeren en menselijke figuren te zien. Er is dus sprake van een logische ontwikkeling vanuit een natuurlijke wereld waarin het plantaardige en het monsterlijke de boventoon voeren. De figuren zijn afgebeeld op twee kapiteellichamen in de linker nis. Een personage houdt een beurs vast; anderen drukken zich tegen elkaar aan, omringd door twee maskers. Ten slotte houdt een vrouw slangen vast die in haar borsten bijten; wellust en erfenis van de godin Gaia.
In de apsis zijn figuren te zien die zoömorfe en antropomorfe motieven combineren: een geknielde engel, naakte mannen met baarden in combinatie met een gedraaide zuil, zeemeerminnen en een uil met een amfibie in zijn bek.
Op de kapitelen van het dwarsschip drinken griffioenen uit een kelk, spuwen maskers chaotische krullen met sterke reliëfs en zijn manden met bladeren versierd.
Het schip, dat later werd gebouwd, heeft vier kapitelen ter hoogte van de dwarsbogen en twee in het voorste deel van het schip. Ze zijn voorzien van Korinthische panelen, met gladde bladeren of maskers die een vogel omlijsten die op takken en bladeren zit.
Onder het meubilair valt een Maagd in majesteit uit de 13e eeuw op. Hoewel de stijl romaans is, zijn de gebroken plooien van de mantel niet erg kenmerkend voor de gebruiken van de 12e eeuw.
Bronnen.
- Bruno Phalip in "Auvergne romane, itinéraires romans"; Editions Faton; Dijon 2013.
Bijlagen.