Romaanse kunst & architectuur: Eglise Saint-André te Ruffec (Charente 16)

zaterdag 4 april 2026

Eglise Saint-André te Ruffec (Charente 16)

Eglise Saint-André

te Ruffec

Beschrijving.

De Sint-Andreaskerk, zetel van het aartspriesterschap – het meest zuidelijke van het voormalige bisdom Poitiers – en een afhankelijkheid van de abdij van Nanteuil, staat in het hart van de stad Ruffec.

Van het romaanse gebouw uit de 12e eeuw zijn de westgevel en enkele overblijfselen van het transept vandaag de dag de laatste getuigen; de hele kerk werd namelijk aan het einde van de 15e eeuw herbouwd. De kerk heeft een schip met drie beuken overwelfd met kruisgewelven, dat wordt verlengd door een grote rechthoekig kooreinde die op dezelfde manier is ingedeeld en waarin het oude transept is opgenomen. De kwaliteit van de gevel alleen al is echter voldoende reden om er even bij stil te staan, en ondanks enkele verbouwingen die de gevel aantasten, belet dit geenszins om het essentiële te waarderen van wat ongetwijfeld een van de rijkste samenstellingen wat betreft de beeldhouwkunst was, na die van de kathedraal van Angoulême.

De romaanse voorgevel wordt tegenwoordig symmetrisch verbreed door de twee westelijke uiteinden van de zijbeuken uit de 15e eeuw, die zijn voorzien van gotische deuren en kleine roosvensters. Zodra men deze twee elementen buiten beschouwing laat, ziet men duidelijk de vertrouwde driedelige gevel uit de 12e eeuw terug. Deze indeling wordt zeer sterk benadrukt door machtige steunpilaren die over de gehele hoogte reiken en alle horizontale lijnen onderbreken, die op hun kruispunt zijn gereduceerd tot eenvoudige ringen die het elan ervan niet kunnen temperen. De algemene opzet is zeer klassiek, met op de begane grond een ingang in rondboog met boogsteunen en twee blinde zijbogen met rondbogen op zuiltjes. Deze zijn door de steunzuilen in drie delen verdeeld en worden bekroond door een kroonlijst met modillons. Een puntgevel, waarvan het profiel bij de bouw van de gotische daken werd aangepast en verhoogd, bekroonde de gevel al in de 12e eeuw. De veranderingen aan deze compositie blijven beperkt tot de middelste travee; de romaanse binnenste booglijst en de bijbehorende portiekpijlers zijn in de 16e eeuw verdwenen en vervangen door een renaissancepoort met spitsboog, die in de doorgang is ingebouwd. Ook op de bovenverdieping is het vermoedelijke kleine centrale raam, dat deel moest uitmaken van de boog, vervangen door een groot modern raam, wellicht in de 17e eeuw. Door dit raam is het gehele middengedeelte van de boogreeksen en de kroonlijst verdwenen. Alleen twee boogreeksen aan weerszijden van de opening in deze middelste travee zijn bewaard gebleven. De twee zijtraveeën hebben daarentegen hun structurele integriteit behouden, hoewel aan de rechterkant verschillende gebeeldhouwde reliëfs zijn verdwenen. Het gebeeldhouwde decor toont een breed scala aan vormen die zowel zijn ontleend aan de kathedraal van Angoulême als aan 12e-eeuwse gebouwen in de Poitou, zoals de gevel van Notre-Dame-la-Grande in Poitiers of Notre-Dame de Villesalem. De beeldhouwkunst is terug te vinden op alle elementen van de architecturale compositie - boogreeksen en gewelven, kapitelen, kroonlijst, modillons en metopen. Een veelheid aan figuren die hier niet in detail kunnen worden beschreven – personages, dieren, hybride wezens – bewegen zich te midden van een plantaardig decor van dikke bladeren in schelpvorm, waarvan de gevel van Angoulême het model biedt, van ranken en palmetten, van lofwerk, waaraan diverse geometrische motieven zijn gekoppeld – dambordpatronen, reliëfpatronen, diamantpunten.

Tegen deze architectonische achtergrond staat een beeldhouwwerk dat bepaalde, duidelijk afgebakende delen van de muur in beslag neemt. Op het linker timpaan van de begane grond, onder een deel van de boogreeksen op de eerste verdieping, en op de gevel zijn inderdaad scènes of figuren in hoogreliëf te zien. Hier is het bestaan te vermoeden van een monumentaal programma dat aansluit bij dat van Angoulême, maar ook bij de reeds monumenten in Poitiers. Het is moeilijk om de beschadigde scène te identificeren die het enige gebeeldhouwde timpaan op de begane grond siert. Een man die in een bed ligt, wordt vergezeld door een staand figuur. Men heeft hierin, zonder zekerheid, een voorstelling kunnen zien van Judith die zich klaarmaakt om Holofernes te onthoofden. De figuren die onder de boogreeksen van de bovenverdieping staan, volgen een meer gangbare stijl, zoals te zien is in Notre-Dame-la-Grande in Poitiers, maar ook in Saint-Amant-de-Boixe. Het gaat hier om de apostelen; links van het centrale raam herkennen we de figuur van Sint-Petrus met de sleutels. Onder een mijterboog, gevormd door een sierlijke lijst, staat Christus in glorie, vergezeld door twee aanbiddende engelen. De houding van Christus, die rechtop staat, en van de engelen wijst erop dat de beeldhouwer zich rechtstreeks heeft laten inspireren door het frontispice van de kathedraal van Angoulême, dat rond 1140 werd voltooid.